Voer is soms niet genoeg.

Bron: Onze Hond 12/2005
Auteur: Maarten Kappen

In een tijd waarin wij onszelf trakteren op allerlei lekkere gerechten is het goed om eens stil te staan bij de problemen die kunnen ontstaan doordat de hond zich niet beperkt tot zijn eigen voer, doch ook nog allerlei andere ongeregeldheden verorbert. De meeste honden nemen wel eens iets in de bek tijdens het wandelen dat misschien niet goed voor ze is. Ze laten het weer vallen en het leven gaat weer door. Sommige honden echter zijn zo gefixeerd op bepaalde dingen dat ze het, al dan niet kapotgekauwd, geheel of gedeeltelijk doorslikken. Ook tijdens het spelen wordt er min of meer per ongeluk wel eens wat doorgeslikt. Ook het verwengedrag van de baas kan aanleiding zijn tot problemen. Stukjes (aard-)appel, botjes, varkensoortjes, kunnen een obstructie in het maagdarmkanaal veroorzaken, met alle gevolgen van dien. Wat je daarbij kunt tegenkomen, wat de gevolgen kunnen zijn, en wat eraan te doen, zal ik trachten van kop tot staart op een rij te zetten.

Anatomisch zijn er een aantal plekken waar vreemde voorwerpen kunnen vastlopen door hun eigen vorm of grootte enerzijds en de anatomie van de hond anderzijds. Allereerst de mond. Uitwendig zien we hier soms dat een rundermergpijp rondom de onderkaak vast kan komen zitten. Door voorzichtige manipulatie kan deze verwijderd worden echter doorzagen van het mergpijpje is soms toch noodzakelijk. Onder de tong en in de wangen kunnen scherpe voorwerpen (naalden, stukjes hout, grasaren etc.) vastlopen en bloeding, speekselen en pijn veroorzaken. Als ze langer blijven zitten treedt er vaak een ontsteking op met bijgaande intense stank.

Verder naar achter in de keel kunnen stukken hout hun trektocht door het lichaam beginnen. Deze kunnen tot in de borstholte komen en dan bijvoorbeeld een luchtophoping onder de huid veroorzaken. Boven de strot is het anatomisch nauwer zodat op dit punt in de slokdarm tijdens het slikken een groot voorwerp kan vastlopen. Ook boven het hart is zo'n relatief nauwe plek. De overgang van de slokdarm naar de maagingang, welke door het middenrif loopt, is een volgende bekende plek waar vreemde voorwerpen vast kunnen lopen. Zo kan men daar soms stukken bot, hout, (aard)appels tegenkomen. Als het met een endoscopische benadering via de bek niet lukt het voorwerp geheel of in stukken eruit te halen, kan met een buiksnede de maag geopend worden. Door het stuk eerst te verkleinen kan het dan toch het middenrif passeren. Via de borstholte verwijderen kan ook doch is aanmerkelijk gecompliceerdere.

In de maag aangekomen is er in het algemeen voldoende ruimte. Het kan voorkomen dat een groot voorwerp lange tijd hier blijft zonder dat er symptomen bij de hond optreden. Andersom gedacht betekent dit dat in geval van een brakende hond waarbij een vreemd voorwerp in de maag gevonden wordt, dat dit niet altijd de oorzaak hiervoor is.

Gaat hij echter door de maaguitgang naar de dunne darm, dan kunnen aldaar de problemen gaan ontstaan. De doorsnede van de dunne darm van de meeste honden is zodanig dat een knikker er nog net door kan. Vaak is er dan wel een gedeeltelijke afsluiting waarbij de hond ook al ziek kan worden. Pruimepitten lopen veelal wel vast en veroorzaken door hun scherpe rand snel beschadiging van de darmwand.

Verderop in de darm is de overgang van dunne naar dikke darm, ook een punt waar nogal eens problemen ontstaan. De dikke darm zelf kan door haar indikkende funktie een ophopende en stagnerende werking hebben, bijvoorbeeld in geval van het opeten en kapotknauwen van runderbotten. Veelal is het rectum en anus de anatomisch beperkende factor, en is het pijnlijk voor de hond de darminhoud via de normale weg kwijt te raken. Dan blijft het relatief te lang in de dikke darm waardoor het indroogt hard wordt. Via klysma's en spoelingen ondersteund door digitaal (met de vingers) verkleinen van de inhoud kan men proberen de darminhoud er beetje bij beetje uit te masseren. Als dit niet lukt dient er een operatieve verwijdering plaats te vinden. Als een dikke darm langdurig te sterk uitgerekt wordt kan er een blijvende verlamming van de spierwand optreden, zodat er altijd ophoping van ontlasting zal plaatsvinden.

Opgegeten T-shirt komt uit de darm.

Wat voor vreemde voorwerpen zien we zoal bij de hond? Je kunt een onderscheid maken in voorwerpen of produkten die de hond zelf tot zich neemt, zonder toestemming van het baasje, of die welke door de baas in principe met goede bedoelingen worden gegeven. Bij deze laatste moet je bijvoorbeeld denken aan scherpe kippebotjes of kippenekken, een runderbot of stukjes (aard)appel of kool. Deze kunnen op diverse van de hierboven genoemde plaatsen vastlopen en een geheel of gedeeltelijke afsluiting veroorzaken. Bij de eerstgenoemde groep kun je je vrijwel alles voorstellen wat in de bek opneembaar is al dan niet na kleingebeten te zijn.Ik heb een (niet volledig) lijstje gemaakt van zaken waar wij in de kliniek mee geconfronteerd werden.

Produkten van dierlijke oorsprong: eigen ontlasting, ontlasting van andere honden, ontlasting van andere dieren, kadavers. In het algemeen is dit geen probleem. Zeker paardevijgen vinden honden zeer smakelijk en daar krijgen ze absoluut niets van. Het is echter een zeer vies gezicht met name voor de eigenaar als de hond ontlasting van zichzelf of andere dieren opeet. Deze gewoonte is ook lastig te bestrijden. Consequent corrigeren en vermijden van de mogelijkheid is een optie. Het extra zout geven is soms werkzaam. Men moet denken aan een mespuntje extra door het voer. Knoflookpoeder door het voer mengen kan werkzaam zijn in geval van het opeten van de eigen ontlasting. Ook het meer variatie brengen in de normale voeding is een goede suggestie.

Botten, botjes en kippennekken.

Plantaardige producten: takken, gras, bladeren, pitten, (wal)noten, hout,nootjes, grasaar (ook in poot, oor, oog of neus)

Voorwerpen: speelgoed , stenen, golf-,tennis- en stuiterballen, knikkers, touw, riemen, visdraad, naalden, munten, paperclips

Textiel: handdoeken, sokken, vloerbedekking, onderbroeken, shirts,

Vloeistoffen: frituurvet, petroleum, vloeibaar hout, plamuur, lijm, accuzuur.

Gifstoffen in het algemeen: dit voert hier te ver om op in te gaan

Kluwen touw komt uit de darm.

Hoe vaak zien we dit in de praktijk en wat kan men doen? In onze kliniek worden we wekelijks meerdere malen geconfronteerd met gevallen van het opeten van een vreemd voorwerp of vreemde stof. Vaak is het iets waarvan de eigenaar van de hond heeft gezien dat hij het net heeft opgegeten. Bijvoorbeeld een sok of een plastic zak. Dan is de hond in het algemeen nog helemaal niet ziek, omdat het voorwerp veelal nog in de maag aanwezig is, en verder geen obstructie van het maagdarmkanaal of irritatie van het maagdarmslijmvlies geeft. Het direkt laten braken kan succesvol zijn. Als je er snel bij bent en de eigenaar heeft gezien dat de hond iets heeft opgenomen kun je proberen de hond het weer te laten uitbraken. Er zijn speciale braakmiddelen welke door middel van een injectie worden toegediend. In noodgevallen kan ook door middel van het ingeven van een eetlepel zout op de tong van de hond dit braken worden opgewekt. Dit alles kan alleen als men zeker weet dat er geen scherpe voorwerpen of caustische stoffen zijn ingenomen. In geval van geringe hoeveelheden, zachte en kleine voorwerpen, hetgeen nogal eens lastig in te schatten is, kan laxeren ook een mogelijkheid zijn. Geschikte laxeermiddelen voor de hond zijn paraffine of tractonorm lax. Men kan ook inhullende middelen geven zoals ontbijtkoek of lijnzaadslijm in geval van kleine scherpe voorwerpen of botjes. Is het voorwerp te groot, of is het vastgelopen in een deel van het maagdarmkanaal, of is de hond reeds sloom, dan is een operatieve ingreep op zijn plaats. Snelheid kan hierbij geboden zijn. Een perforatie van de darmen, met een aansluitende buikvliesontsteking is levensbedreigend.

Wat zijn de verschijnselen van de opname van een vreemd lichaam? Een of meerdere van de volgende symptomen kunnen zich voordoen: sloom zijn, niet eten of drinken, speekselen, kokhalzen, opboeren, krabben langs de bek, met gebogen rug staan, braken, diarree, pijnlijke en harde buik.

Hoe stel je de diagnose? Die begint bij het nauwgezet en goed doorvragen aan de eigenaar van de hond wat de hond mogelijk gegeten kan hebben, hoe zijn gedrag in het algemeen is tijdens het uitlaten of thuis speciaal in relatie tot het spelen met bepaalde voorwerpen in de bek. Soms kan het weken tot maanden in de maag van de hond aanwezig blijven alvorens er enige verschijnselen zich voordoen. Dus ook navragen of de eigenaar zich iets herinnerd van lang geleden is belangrijk.

Een goed algemeen onderzoek dient te worden uitgevoerd, gevolgd door een nauwgezette palpatie van de buik, waarbij alle onderdelen van het maagdarmkanaal afgevoeld dienen te worden. Het is onmogelijk om de volledige maag te voelen. Als de hond langer klachten heeft, of er mogelijk zelfs sprake is van een locale of algehele buikvliesontsteking, laat de hond de buikpalpatie niet goed toe. De buik is strak en hard, en soms ook pijnlijk. De finale diagnose wordt meestal gesteld door middel van een uitgebreide echo van de buik. Hierbij wordt de buik geschoren en deze stelselmatig van voor naar achteren gescreend. Ook vocht, bloed of vrije darminhoud in de buikholte kan op deze manier worden gedetecteerd. Met een echogeleide punctie kan men de precieze aard van deze vloeistof vaststellen. Voor een aantal gevallen is een röntgencontrast onderzoek de aangewezen methoden om een exacte diagnose te stellen.

Röntgenfoto buik: bot en ijsstokje in darm.

Is er een aanwijzing voor een vreemd voorwerp in de maag dan is het mogelijk door middel van een endoscopie te bepalen wat het exact is, en het vervolgens eruit te halen. Is het echter te groot dan moet dit alsnog via een conventionele buikoperatie gebeuren.

IJsstokje en botje verwijderd uit de darm.

Wat kun je doen ter voorkoming?

Er kan een gedragscomponent aanwezig zijn bij herhaalde inname van vreemde voorwerpen. Specifieke gedragsadviezen en aanpassen van de omgeving indien mogelijk, eventueel gecombineerd met medicijnen brengen hierbij de oplossing.

Verder is het steeds goed opletten bij het geven van de hierboven genoemde lekkernijen en tijdens het spelen en uitlaten van de hond. Zeker als er een historie is van het eten van vreemde voorwerpen. Men kan gevaarlijke situaties trachten te vermijden (ruim kinderspeelgoed op, laat de hond aangelijnd uit, gebruik geen zaken als speelgoed voor de hond die hij kapot kan bijten of kan doorslikken).